Poëzieweek: Cecília Meireles

Het kwam vorige week nog langs in een goed gesprek over Braziliaanse literatuur; wat zijn er toch ontstellend weinig vrouwen die zich in de literaire wereld onderscheiden hebben! Clarice Lispector is er zo één, en ze begint langzamerhand, decennia na haar dood, eindelijk ook in Nederland naam te maken. En zo zijn er nog wel enkelen die opgevallen zijn, zoals Hilda Hilst of Lygia Fagundes Telles, maar ik vind het zelf gewoon teleurstellend dat er zo weinig vrouwen in de literatuur aanwezig zijn. Zo heeft iemand als meester-vertaler August Willemsen nooit ook maar een gedichtje van een vrouw vertaald*. Hopelijk kan ik hier later in het jaar op terugkomen met een mooi evenement. Nu een vrouw die al in haar eigen, moderne tijd erkend werd.

Meireles op een bankbiljet eind jaren '80.

Het bovenstaande is vooral een constatering over literaire werken, en minder over poëzie. Het kan ook anders. Zo publiceerde de website pensador.com een lijst met 21 grote Braziliaanse dichters en daarbij 9 vrouwen noemt. Zouden we dan moeten overwegen dat poëzie eerder een vrouwending is dan proza? In dat geval is het opvallend dat juist in Brazilië het verschil tussen het één en het ander minder strikt wordt gehanteerd dan in Nederland. Ook in Nederland valt het op dat sommigen 'schrijver én dichter' (M/V) worden genoemd. Alsof je als dichter niet automatisch ook  schrijver bent. Maar goed, als je een willekeurige dichter uit Brazilië googlet, dan krijg je meestal een hele rij van professies die ze uitvoeren: journalist, vertaler, schrijver, professor zus, docent zo, en dan vaak in combinatie met betrekking in de diplomatie. Alsof ze niets anders te doen hadden gedurende hun tijd op de ambassade. João Guimarães Rosa, Vinicius de Moraes; zo maar twee giganten die het een met het ander combineerden. Clarice Lispector was op haar beurt getrouwd met een diplomaat, dus de vermenging tussen het een en het ander is opvallend aanwezig.
Nu trapten we deze serie van vertaalde Braziliaanse dichters af met een vrouw uit het nu; vandaag aandacht voor een vrouw uit de zaterdag geïntroduceerde generatie van modernisten. Cecília Meireles (1901-1964) voldoet in veel opzichten aan de hierboven gegeven veelzijdige omschrijving van de gemiddelde Braziliaanse schrijver. Haar eerste huwelijk bracht haar naar Portugal waar ze in aanraking kwam met de groep rond Fernando Pessoa. Daarna reisde ze door Europa, Israel, India en de Verenigde Staten. Ook was ze docente, journaliste en vertaalde ze grote namen als Fernando Garcia Lorca, Poesjkin en Virginia Woolf. Dat alles daar gelaten was ze bovenal dichter. En laat ik het hierbij heel bewust geen dichtster, of poëte

zeggen; Meireles zelf had een hekel aan dat soort gender typeringen.

Ik wil hierbij twee gedichten van Meireles delen. De eerste, uit de bundel Cânticos laat zien dat haar opmerking over gender ook in haar poëzie terug kwam. Ik lees het als een terechtwijzing van een slappe lover, een verwende vent die bij haar om aandacht en medelijden komt bedelen.

Zeg niet “de wereld is mooi”

Wanneer zag jij de wereld?

Zeg niet: “de liefde is triest”.

Wat weet je eigenlijk van liefde?

Zeg niet: “het leven gaat snel”.

Hoe zou jij het leven meten?

Zeg niet: “ik lijd”.

Wat is binnenin jou nou van jezelf?

Wat is je eigenlijk bijgebracht

Dat lijden was?

Een mooie tweede heet Retrato, oftewel portret. Een opvallend vervolg op onze eerste aflevering over Braziliaanse poëzie. Meireles bespiegeld haar ouder wordende gezicht:

Portret

Ik had nog niet dat gezicht van heden

Zo rustig, triest, en mager

Zelfs niet deze zo lege ogen,

noch deze bittere mond.

Ik had niet van deze slappe handen,

Zo stil en koud en doods;

Ik had nog niet dit hart

Dat zich zelfs verborgen houdt.

Ik heb deze verandering gemist,

Zo simpel, zo zeker, zoveel eenvoud:

-        In welke spiegel verloor zich toch

mijn aangezicht?

* Laat ik hierbij aantekenen dat ik veel, maar niet alles van August Willemsen ken. Heb je een voorbeeld van een vertaling die hij wél maakte van een vrouwelijke schrijver, laat het weten!!