Door: Luís Fernando Veríssimo (vert. Joris Kleverlaan)
Column uit: Zero Hora, maandag 30 juli 2018
Op de 22ste april van het jaar 1500 was Pedro Álvares
Cabral niet ‘Brazilië ontdekkende’ [zoals in Brazilië letterlijk wordt gezegd], hij ontdekte Brazilië [zoals in Portugal gebruikelijk is]. Een van de grote
mysteries die we in onze geschiedenis en onze taal gemeen hebben: waarom het
gerundium (het nominaal gebruik van een werkwoord, dat in het Portugees op het
achtervoegsel ‘endo’ eindigt) bijna niet gebruikt wordt in Portugal, maar daarentegen
zoveel in Brazilië?
Men zegt wel dat het verschil tussen het Braziliaans
Portugees en het Portugees Portugees een gevolg is van tijd en ruimte. De
Portugezen zouden spreken zoals het gesprokene; versnellen (of versnellende), lettergrepen
etende (of eten), de dikke “o” inwisselend voor de minder vette “u”, omdat ze
tijd en ruimte missen die ze in de koloniën wel vonden. Daar konden woorden in
z’n geheel worden uitgesproken en met duidelijke dictie. Het Portugees
Portugees zou een krappe taal zijn. Maar, dit verklaart niet het mysterie van
het gerundium.
Het vele gebruik van het gerundium in het Braziliaans
Portugees is te verklaren vanuit de invloed van het Engels, die dat gebruik
opgedrongen zou hebben door het te pas en te onpas in de taal op te nemen. Er
bestaat zelfs een uitdrukking voor het overmatige gebruik van het gerundium, of
het gerundiumisme: endorreia [een
samentrekking van de Portugese uitgangsvorm van het gerundium –endo en, uh, diarreia, JK]. Een passend, weerzinwekkend woord waarmee de
Portugezen zich genoeg gewroken zullen voelen over alles wat er met hun taal is
gebeurd. Je kunt zeggen wat je wilt, maar van endorreia hebben zíj in ieder geval nooit last gehad.
Een keer, in Portugal, zagen we op TV een bloederige aanslag in het Midden-Oosten, waarbij we maar niet snapten waarom
de verslaggever toch zo kon doorgaan over het toerisme. Het duurde even voordat
we doorhadden dat die reporter helemaal niet ongevoelig was met zijn frivole
gebrabbel midden tussen het geweld. Hij had het niet over toerisme, maar over
terrorisme.
Een andere keer, in Porto, werd ik geïnterviewd door een
lokaal TV-station. Ik had geen moeite met de eerste vraag; die ging over de
meest gelezen Portugese schrijver in Brazilië. ‘José Saramago’, zei ik, vol
bravoure. Maar vanaf dat moment begreep ik volgende vraag niet, eigenlijk niet
één vraag meer. In paniek koos ik voor een zelfmoordtactiek. Ik antwoordde: ‘José
Saramago’ op alle vragen die ze me nog stelden…
Ik liet de interviewers achter - onder de indruk van Saramago’s
prestige in Brazilië, en van mijn mentale gebreken.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten